Deze week bezochten Corina en ik de tentoonstelling Tuin der lusten – De zeventiende eeuw in bloei in Museum De Lakenhal in Leiden. De aanleiding was onze nieuwsgierigheid naar de ontmoeting tussen mode en kunst. Een combinatie die ons allebei aanspreekt: de verbeeldingskracht van modeontwerpers en de rijke beeldtaal van de schilderkunst.
Comme des Garçons
Volger van Arcimboldo
De tentoonstelling brengt zeventiende-eeuwse bloemstillevens samen met hedendaagse modeontwerpen. Uitbundige boeketten, bijzondere kleurencombinaties en verfijnde details uit de schilderijen vormen een verrassende ontmoeting met ontwerpen van onder anderen Dries Van Noten, Viktor&Rolf, Comme des Garçons en Richard Quinn.
De presentatie is ontworpen door de Belgische modeontwerper Walter Van Beirendonck. Hij heeft de tentoonstelling een uitgesproken eigen sfeer gegeven. De scenografie, de kleuren en de verschillende ruimtes maken het bezoek tot een visuele ervaring. Het geheel heeft iets weg van een wonderkamer waarin kunst, mode en objecten samenkomen.
Walter van Beirendonck
Walter van Beirendonck
Wat mij vooral aansprak, was de rijkdom aan beelden. De bloemstillevens zijn prachtig om van dichtbij te bekijken. Juist in de details zie je hoeveel aandacht de schilders besteedden aan kleur, textuur en compositie. Het is bijzonder om vervolgens te ontdekken hoe vergelijkbare elementen terugkomen in hedendaagse mode.
Dries van Noten
Toch bleef ik ook met een vraag achter. Wat is precies de gedachte achter de combinatie van de verschillende schilderijen en modeontwerpen? Is het de overeenkomst in bloemmotieven, kleurgebruik en decoratie, of is er ook een diepere inhoudelijke verbinding tussen de gekozen ontwerpers en kunstenaars? Die samenhang werd voor mij niet overal even duidelijk.
Misschien is dat ook niet het belangrijkste doel van de tentoonstelling. Soms is het voldoende om je te laten verrassen door beelden die je zelf niet direct naast elkaar zou zetten. En dat lukt hier zeker. De tentoonstelling nodigt uit om anders naar bloemen, schilderkunst en mode te kijken.
Walter van Beirendonck
Voor ons was het in ieder geval een inspirerend bezoek. Het blijft bijzonder om te zien hoe beeldtaal uit de schilderkunst steeds opnieuw haar weg vindt naar mode en vormgeving. En hoe een bloemmotief, een kleur of een patroon eeuwen later nog steeds aanleiding kan zijn voor een nieuw ontwerp.
Viktor & Rolf
De tentoonstelling deed me ook nadenken over de manier waarop motieven en kleuren door de tijd heen blijven terugkomen in de mode. Bloemen zijn daarvan misschien wel het mooiste voorbeeld. Ze verschijnen al eeuwenlang in de schilderkunst, maar ook op stoffen, sjaals en kledingstukken.
In vintage mode zie je die rijke beeldtaal op allerlei manieren terug. Denk aan kleurrijke zijden sjaals met bloemmotieven, uitgesproken prints van Franse modehuizen of bijzondere combinaties van dessins en kleuren. Wat ooit als modieus werd beschouwd, krijgt jaren later een heel nieuwe betekenis wanneer je het opnieuw draagt en combineert.
Dat vind ik juist zo aantrekkelijk aan vintage. Je haalt niet alleen een kledingstuk uit een andere tijd in huis, maar ook een stukje ontwerpgeschiedenis. En net als in de schilderkunst kunnen kleur, patroon en compositie een kledingstuk bijzonder maken. Het verleden blijft zo een bron van inspiratie voor de garderobe van vandaag.
Comme des Garçons
Tuin der lusten – De zeventiende eeuw in bloei is nog tot en met 29 maart 2027 te zien in Museum De Lakenhal in Leiden.
Ontdek hoe je een stropdas met print combineert met een blouse met dessin. Met praktische stylingtips over kleuren, bloemenprints en patronen creëer je een originele outfit met vintage stropdassen en bijzondere accessoires.
Een zijden sjaal is klein, licht en neemt nauwelijks ruimte in. Toch kan hij een outfit behoorlijk veranderen. Rond de hals, in het haar, aan een tas of als ceintuur: met een paar eenvoudige vouwen en knopen zijn er veel verschillende mogelijkheden.
In september 2022 ontving ik een uitnodiging voor de opening van de Balenciaga-tentoonstelling "Meesterlijk Zwart" in het Kunstmuseum in Den Haag. Ja, natuurlijk zou ik gaan!
In september 2022 ontving ik een uitnodiging voor de opening van de Balenciaga-tentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag. Ten eerste voelde ik me heel vereerd, maar ik voelde me ook trots. Trots dat iemand aan mij denkt bij het samenstellen van een guestlist! Wat een geluk! Ja, natuurlijk zou ik gaan!
Op de uitnodiging stond vermeld dat de dresscode ‘Feestelijk zwart’ was. Oei, dat is even schakelen, want ik probeer zelf juist minder zwart te dragen. Waarschijnlijk weet jij als Bonbons de Marie-volger ook dat kleur mijn voorkeur heeft. Mijn eerste vraag was toen: heb ik zelf iets van Balenciaga? Nee. Vraag 2: Heb ik iets van Balenciaga in de webshop staan? Ja, een sjaalring en sjaal in pasteltinten. Dus niet echt passend bij de dresscode. Gelukkig had ik nog even...
Dubbel geluk!
Diezelfde middag ging ik nog even de stad in om een gymtasje voor mijn zoon Jakob te kopen. Ik kwam in een winkel waar ze een mix van nieuw en oud verkopen. Kleding, kinderspeelgoed, woonaccessoires, alles. Ook vintage sieraden. Natuurlijk wilde ik hier even verder rondneuzen. Ik vond een mooi paar oorbellen, haal de clip opzij en zie: BALENCIAGA! Wat een geluk en vooral: wat een toeval! Ik zag nog een paar oorbellen en ging naar de kassa. Op het paar Balenciaga oorbellen stond geen prijsje, wat altijd van alles kan betekenen. Ik: “Uhm, deze oorbellen wil ik graag, maar op dit paar staat geen prijsje” De verkoopster “Oh, als er geen prijsje op staat, kosten ze 4,95” Ik: “Nou, dan neem ik ze graag mee” (in mijn gedachten sta ik te springen en te gillen van geluk!)
Balenciaga, wie?!
Cristóbal Balenciaga (1895 – 1972): werd beschouwd als ‘le maître’ onder de couturiers. “Als haute couture een orkest is, dan is Balenciaga de dirigent en de rest van ons slechts de musici die de aanwijzingen van de meester volgen”, zei Christian Dior eens. De Spaanse modeontwerper stond bekend als een strenge couturier die zijn werk als zijn religie beschouwde. Zijn sculpturale en complexe vormen kwamen het beste uit in een van zijn favoriete kleuren: zwart. Kunstmuseum Den Haag brengt met de modetentoonstelling Balenciaga – Meesterlijk zwart een eerbetoon aan zijn oeuvre in deze kleur. Meer dan 100 topstukken uit de collecties van Palais Galliera en Maison Balenciaga stelen de show in Den Haag. Het is voor het eerst dat zo’n grote selectie werken van Balenciaga in Nederland te zien is.
Spelen met zwart
Zwart is voor Balenciaga bij uitstek de kleur om zijn kunstenaarschap te benadrukken. Zonder de afleiding van kleur, maakt een Balenciaga-ontwerp in het zwart – of het nu een getailleerd kostuum, een oogverblindende avondjurk of volumineuze baby doll dress is – éérst indruk met het sculpturale en complexe ontwerp. Bij een tweede blik wordt het oog verleid door de rijke, vaak contrasterende texturen en prachtige details.De speling van licht op Balenciaga’s zwart zorgt voor een briljante stofuitdrukking. Zwart in kant, borduurwerk, fluweel, gedrapeerde zijde, franjes of schitterende pailletten – elk couturestuk is magnifiek uitgevoerd. In tegenstelling tot het ongebleekte katoen waar de meeste couturiers dan mee werken, voert Balenciaga zelfs zijn proefmodellen uit in zwart. In de tentoonstelling wordt zichtbaar dat de couturier met deze kleur een betoverend spel speelt.
Spaans zwart
Ook is Balenciaga’s zwarte kleurenpalet terug te brengen naar de liefde voor zijn Spaanse erfgoed. Van katholieke vroomheid en traditionele Spaanse streekdracht, tot aan de sobere zwarte opsmuk van Spaanse Habsburgse heersers en hun hof: zwart kent een lange geschiedenis en diepe band met de Spaanse identiteit. Het is geen toeval dat de doeken van Spaanse kunstschilders Francisco Goya, Diego Velázquez en Francisco de Zurbarán worden gedomineerd door deze kleur en tegelijkertijd een grote inspiratie voor Balenciaga vormen. Niet alleen de kleur zwart, maar ook zijn terugkerende gebruik van mantillas (Spaanse hoofdbedekkingen), kant en volants in zijn ontwerpen roept de Spaanse cultuur op. Balenciaga was een maestro met internationale allure, maar zijn creaties bleven vaak trouw aan zijn thuisland.
Meester in zijn vak
Balenciaga’s vroege opleiding tot kleermaker – hij is al vanaf zijn twaalfde in de leer – onderscheidt hem van andere couturiers uit zijn tijd. In tegenstelling tot zijn meeste collega’s kent hij het vak door en door: hij is bedreven in elke fase van het ontwerpproces. “Enkel Balenciaga is een ware couturier. (…) De anderen zijn niet meer dan ontwerpers”, aldus Coco Chanel. Zijn vakmanschap, precisie en revolutionaire silhouetten maken van hem de meester der couturiers. Vanaf zijn eerste catwalk collectie in 1937 tot aan de sluiting van zijn salon in Parijs in 1968, rekent Balenciaga de meest invloedrijke figuren van die tijd tot zijn clientèle.
Vanaf 1956 besluit Balenciaga zijn collecties steevast een maand ná de gebruikelijke modeweken in Parijs te presenteren, als grande finale, om het risico op imitatie van zijn populaire ontwerpen te voorkomen. Hubert de Givenchy, zijn goede vriend, begint dit ook te doen. Deze belangrijke tijd in Balenciaga’s oeuvre speelt de hoofdrol in Balenciaga – Meesterlijk zwart, dat tal van zijn meest toonaangevende creaties bevat. Naast meer dan 60 kledingstukken, zijn er in de tentoonstelling eveneens zwarte toiles (katoenen proefmodellen), hoeden en sieraden, maar ook tekeningen, filmbeelden en fotografie uit het archief van Maison Balenciaga te zien.
Volume
De jaren 50 en 60 van de vorige eeuw worden beschouwd als de hoogtepunten uit Balenciaga’s carrière. In een tijd waarin de getailleerde New Look van Christian Dior het modebeeld domineert, zoekt Balenciaga juist hele andere contouren op. Hij herinterpreteert de vrouwelijke vorm en elimineert de taille, waardoor er nog nooit eerder vertoonde silhouetten – los van het lichaam – ontstaan. Balenciaga verkiest comfort, bewegingsvrijheid en volume boven beperkende pasvormen, zoals goed zichtbaar in la robe ballon uit 1950, een bolvormige jurk van tafzijde die naar verluidt “zo licht als twee wolken” is. In de tentoonstelling krijgen ook andere revolutionaire ontwerpen zoals la ligne tonneau (1947) (kledingstukken met een ‘ton’-vorm), ‘half-getailleerd’ mantelpak (1951), tuniek-jurk (1955) en la robe sac (1957) (jurken met een wijdvallende rug) een prominente plek. Bezoekers kunnen eromheen lopen als ware het een driedimensionaal beeldhouwwerk – net zoals de couturier zelf voor ogen heeft.
Om zijn baanbrekende vormen tot leven te laten komen, experimenteert de couturier eindeloos met verschillende materialen. Het voor hem speciaal ontworpen materiaal ‘gazar’ wordt favoriet: een stevige, maar lichte zijden stof die hij in 1958 in samenwerking met de Zwitserse textielfabrikant Abraham ontwikkelt. Gazar behoudt goed zijn vorm, en blijkt daarmee ideaal voor de architecturale en volumineuze ontwerpen van Balenciaga, die het materiaal uiteraard als geen ander beheerst.
Nalatenschap
De tentoonstelling Balenciaga – Meesterlijk zwart wordt gebracht in een tijd waarin het merk Balenciaga door Vogue is bestempeld als “… the hottest high fashion brand on the planet right now”. Het is creatief directeur Demna Gvasalia (1981) gelukt het modehuis nog steeds net zo toonaangevend te houden als zo’n zeventig jaar geleden. Ook nu speelt het modehuis met de kleur zwart, volumes en driedimensionale vormen en blijft het schatplichtig aan zijn grondlegger: de onvolprezen maître Cristóbal Balenciaga.
(bron: kunstmuseum.nl)
--------------------------------------------------------------------------------
Ik ben een sucker voor de museumshop, waar mijn oog meteen op het boek viel die speciaal bij deze tentoonstelling is uitgebracht, Balenciaga. Meesterlijk Zwart bij uitgeverij Waanders & De Kunst. Maar na even rondkijken ging ik toch voor een ander boek over Balenciaga waar meer achtergrond (en kleur te zien en) te lezen is.
De opening was geweldig. Ik ontving een uitnodiging via @hoicatherine. Nou Catherine, je had me niet blijer kunnen maken! Het was prachtig! De tentoonstelling, de kleding, silhouetten, materialen, details, knopen, coupenaden… maar ook was het heerlijk mensen kijken! We zagen oud modedocenten, modejournalisten, fashion victims, maar vooral veel mensen die écht hun best hadden gedaan op hun outfit. Wat een verademing! Ga het zien, deze tentoonstelling! Het is erg de moeite waard 🖤
